4:51 pm - Perşembe Ağustos 21, 2014

Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

Perşembe, 24 Kasım 2011, 8:58 | Biyoloji Dersi Doküman Arşivi, Genel Egitim Dokumanlari | 1 Yorum | Read 5755 Times
by zeyrekli

Doğal Çevrede Enerji Akışı

Herhangi bir yaşama birliğini oluşturan bütün canlılar, beslenme ve enerji ihtiyacını karşılama yönüyle, doğrudan veya dolaylı olarak birbirlerine muhtaçtır.

Çünkü, hayatın devamı için gerekli olan beslenme ihtiyacı, canlıların birbirini yemesiyle sağlanır.

Ototrof olarak beslenen bitkiler güneş enerjisini canlıların kullanabileceği kimyasal enerjiye çevirir.

Otçul olarak beslenen hayvanlar, bitkileri yiyerek hem kendi ihtiyacı olan enerjiyi karşılar hem de kendileriyle beslenen etçil hayvanların besin kaynağı olurlar.

1 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

 

Bitki ve hayvanlarda depo edilen organik besinlerin enerjisi, bu canlıların ölmesiyle ziyan olmaz. Çünkü; sularda, toprakta ve bu canlıların üzerinde, çürükçül olarak yaşayan bakteri ve mantarlar onları parçalar.

Belirtilen aktivitelerle, organik besinlerin ve minerallerin, yaşama birliklerine geri dönmesi sağlanmış olur.

2 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

 

Başlangıçta zararı hemen hissedilemese bile, ekolojik dengeyi bozacak her faktör ve her çeşit etki, sonunda insanın kendisine zarar verecektir.

3 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

 

Ekosistemlerin devamlılığı, canlılar arasındaki besin akışının sürekliliğine bağlıdır. Bu süreklilik, canlılar arasında kurulan besin zincirleriyle sağlanır.

Besin zincirlerinde, ilk halkayı üretici organizmalar oluşturur. Bu canlılar, ürettikleri besinin bir kısmını tüketicilere aktarır

Otla beslenen birincil tüketiciler ise, besinin bir kısmını kendilerini yiyerek beslenen ikincil tüketicilere aktarırlar.

4 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

 

Besin zincirleri, karasal ortamlarda yeşil bitkilerle başlarken, deniz ekosistemlerinde daha çok yeşil alglerle başlar.

Bu şekilde oluşturulan besin zincirindeki bütün türler ölünce, ayrıştırıcı organizmalar devreye girer ve organik besinin tekrar geri dönmesini sağlar.

BESİN ve ENERJİ PİRAMİTLERİ

5 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

 

Doğal ekosistemlerdeki besin zincirleri bir araya gelerek besin ağlarını oluştururlar. Çünkü, bir canlı türü farklı besinlerle beslenebilmektedir. Besin zincirini oluşturan canlılar arasındaki etkileşimler, bir piramite benzetilerek besin piramitleri oluşturulabilir.

6 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

 

Besin piramitlerinde tabanı üretici organizmalar oluşturur. Tabandan yukarı doğru gidildikçe biyokütle (toplam canlı ağırlığı) ve kullanılabilir enerji miktarı azalır. Zehirli madde birikimi artar. Birey sayısı azalır. Bireylerin kütlesi artabilir.

Besin zinciri ya da besin piramidindeki her bir beslenme basamağına trofik düzey denir. Örneğin üreticiler birinci trofik düzeyde, otçullar ikinci trofik düzeyde, etçiller üçüncü trofik düzeyde bulunur.

7 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

Biyolojik Birikim

8 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

 

İnsanlar tarafından üretilmiş ve doğa için kirletici olan bazı maddeler, besin zincirini oluşturan organizmalarda birikebildikleri halde, bazıları birikemezler.

Doğaya çeşitli kaynaklardan gelen yapay maddeler, çoğu kez havada ve suda seyreltilerek canlılara zarar veremeyecek düzeylere iner.

Ayrıca zehirleyici özelliğe sahip pek çok kirletici madde de, ortamdaki mikroorganizmaların etkisiyle veya fiziksel ve kimyasal işlemler sonucu, zararsız veya daha az zararlı şekle çevrilir. Örneğin, azotlu gübre fabrikalarından yan ürün olarak çıkan ve zehirli özelliğe sahip amonyak, oksitlenerek önce nitrite sonra da nitrata dönüşerek zehirsiz hale gelebilir.

9 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

 

Amonyağın aksine, bazı kirleticiler ise zararsız şekle dönüştürülemezler. Diğer bir deyişle bunlar zararlı özelliklerini devamlı korurlar. Ne seyreltilerek ve nede biyolojik olarak zararsız şekle dönüştürülemezler.

Bu tip maddeler, besin zincirini oluşturan organizmaların dokularında birikerek zararlı konsantrasyon düzeyine ulaşabilirler. Bu olaya biyolojik birikim denir.

Doğada biyolojik olarak birikebilen maddelerin başında DDT (çok zehirli bir böcek öldürücü), PCB (bir çok elektrikli ev aletinde, boya ve yapıştırıcılarda kullanılan zehirli bir madde) gibi sentetik organik kimyasal maddeler, bazı radyoaktif maddeler ve bazı ağır metaller gösterilebilir.

Bu konuda en çok araştırılmış maddeler ise DDT ve PCB grubundan olan tarımsal ilaçlardır. Bu ilaçlar ekosistemde uzun zaman kalma ve yayılma özelliğine sahiptir.

Bu ilaçlar havada küçük damlacıklar halinde rüzgarlarla karasal ortama dönerler. Buradan akarsulara ve daha sonrada göl veya denizlere taşınarak besin zincirine girerler. Böylece kullanıldıkları tarım alanlarından çok uzaklarda dahi etkili olabilirler.

10 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

Madde Döngüleri

11 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

EKOSİSTEM DE MADDE DÖNGÜLERİ

Biyolojik ve jeolojik olaylar sonucu organik ve inorganik  maddeler arasında dönüşüm olayları tekrarlanır. Madde döngülerinin önemi  ekosistemde yeni canlıların oluşması ve yaşaması için gerekli hammaddeyi sağlamasıdır. Organik maddelerin oluşması için gerekli enerji güneşten sağlanır.

12 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

SU DEVRİ

Su döngüsü buharlaşma ve yoğunlaşma  gibi (kar, yağmur) iki fiziksel kurala dayalı olarak çalışır.

 

Isı alarak buharlaşan su havada nem olarak bulunur.Soğuk hava ile karşılaşan su buharı yağmur ve kar şeklinde tekrar yeryüzüne düşer.

13 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

KARBON DEVRİ

Canlıların karbon kaynağı CO2  dir.Atmosferde CO2 çeşitli yanma olayları ve canlıların solunumları ile oluşur.

 

Bitkiler ise  CO2‘i alarak fotosentezle tekrar  organik bileşikler haline çevirir.

14 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

AZOT DEVRİ

Ölen canlılar ve atıklar ayrıştırıcılar tarafından amonyağa dönüştürülür. Amonyak ise kemosentez bakterileri tarafından (nitrifikasyon)nitrit ve nitrata dönüştürülür. Bitkiler bu azotlu tuzları kullanır.

 

Denitrifikasyon bakterileri ise topraktaki azotlu bileşiklerden azotun  tekrar atmosfere serbest halde geçmesini  sağlarlar.

15 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

FOSFOR DEVRİ

Fosfor nükleik asitlerin ATP’nin ve fosfolipitlerin yapısına katılır. Kayaçların ve suyun yapısında bulunur.

Bitkiler tarafından suda çözünmüş olarak alınır ve organik maddelerin yapısına katılır. Daha sonra beslenme zinciri sayesinde hayvanlara ulaşır.

16 Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |

8.115 views

Tagged with: , ,

1 response to "Enerji akışı ve Madde Döngüleri | Ders Notu | Konu Anlatımı |"

  1. Gizem diyor ki:

    Cok bilgilendirici olmus. Ayrica gorsellerde cok akilda kalici

Leave a reply